Czesław Miłosz o Herbercie w „Roku myśliwego” [1987]

herbert_milosz

15.IX.1987. Ataki na mój „Zniewolony umysł”, że niby wymyśliłem jakieś głębie, podczas gdy działał po prostu strach o swoją skórę, nie trafiają w sedno. Była to groza nagle uzyskanej świadomości, że następuje światowe zwycięstwo komunizmu i że marzenia o niepodległej Polsce trzeba złożyć do muzeum. Czy to mało? I z tego powodu, pamiętając, patrzę na szlachetne wypowiedzi w książce Trznadla Hańba domowa z niedowierzaniem. Pewnie, jeżeli robi się powrót do Polski-męczennicy, tej samej sto lat temu i dwieście lat temu, ten podział: tu czystość, tam hańba jest uzasadniony. Sam nawet porównywałem Wałęsę do Kościuszki. Tory uczuciowe są nieźle wygładzone. Ale tak na trzeźwo? Obiektywnie? Trzeba by było dowieść, że okres stalinowski stanowił tylko odchylenie, po czym nastąpił powrót do stanu normalnego, którym jest od dwustu lat słoń a sprawa polska.

16.IX.1987. Ci, którzy stali się komunistami w 1945 roku, mieli wszelkie logiczne argumenty za sobą. A co do młodych literatów, to nawet ich inna opcja była mało prawdopodobna. Kraj był włączony w nowe imperium na stałe: wystarczyło spojrzeć na mapę. Któż więc mógł się opierać? Nie rozumiejący, stawiający na nową wojnę, na cud itd. To jedna kategoria. Druga, ludzie z niezgodą na ateistyczną religię komunizmu, co jednak zakładało większą znajomość rosyjskiego zjawiska i lepsze jego przemyślenie, niż mieli w Polsce literaci. Niewielu chyba z nich czytało prorocze Biesy Dostojewskiego. Oczywiście, naród katolicki miał intuicyjne rozeznanie i wystarczyło, aby zobaczył ślady diabelskich pazurów. Wśród intelektuałów konsekwentni byli ludzie wierzący: Turowicz, Malewska, ale to, o czym się dziś zapomina, oznaczało wtedy zgodę na przyjęcie (całkiem prawdopodobnego) męczeństwa.

Mój Ketman był jakoś pokrewny katolickiej niezgodzie ciemnym, w sensie metafizycznym, siłom. Jak bym się zachował pod bezpośrednim zagrożeniem, nie wiem, ustrzegłem się tego.

Najbardziej enigmatyczne było zachowanie się stoików, to znaczy – w dzisiejszej ich odmianie – ludzi uznających świat za pozbawiony etycznych sankcji. Profesor Elzenberg. Herbert. Czy też może u Herberta stoicyzm jest pozorny. Rozważając wiersze Świrszczyńskiej, znalazłem u niej, obok agnostycyzmu czy ateizmu, ślepe przywiązanie do jednego imponderabilium: ojczyzny. Coś podobnego u Herberta. Jeden absolut.

17.IX.1987. Pogody nieskazitelne od rana. Elzenberga może też nie należy uważać za stoika, skoro skłaniał się do buddyzmu, religii zresztą a-teistycznej. A tacy poeci jak Herbert mogą wskazywać na nurt prawdziwy, moralistyczno-patriotyczny, ukryty w Polsce pod pozorami, które zbiorowość utrzymuje z szacunkiem, na nurt świadczący o zasadniczej niemetafizyczności Polaków.

16.I.1988. Wczoraj wieczorem czytanie w San Francisco miejscowych poetów na rzecz finansów PEN Clubu. Carolyn Keizer czytała fragment Ulyssesa, ktoś inny z Huckleberry Finn, inni swoje utwory. Przeczytałem trochę wierszy w przekładzie Herberta, Świrszczyńskiej, Zagajewskiego, wreszcie swoich.

23.IV.1988. W „Durnham Poetry” przeczytałem rozprawkę Donalda Davie o poezji Herberta. Kot Jeleński ma rację: dziś literatura polska jest już jednak literaturą światową. Davie angielską wrażliwość na ironiczną poezję Herberta tłumaczy spadnięciem Anglii po wojnie na niskie miejsce wobec Ameryki, niby Polski wobec Rosji, i zapotrzebowanie z tego powodu na ironię (?).

6.V.1988. Półtora dnia w Nowym Jorku, w hotelu Algonquin. W poniedziałek (2 V) wieczorem przyjechaliśmy z rzeczami do Manhattan Theatre Club, gdzie odbył się wieczór poezji polskiej, czytanej, głównie po angielsku, przez Piotra Sommera, Stanisława Barańczaka i mnie. Teksty innych poetów przez nas czytane: Białoszewski, Krynicki, Herbert, Szymborska, Świrszczyńska.

Źródło: Zbigniew Herbert / Czesław Miłosz „Korespondencja”



Kategorie:Dzienniki, Źródła

Tagi: , , , ,

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.

%d blogerów lubi to: